Komunikat Zarządu

Kraków, pierwsze Niepodległe miasto

     31 października 1918 roku żołnierze polscy pod dowództwem porucznika Antoniego Stawarza rozbroili Niemców w koszarach w Podgórzu, później przeszli na Rynek Główny gdzie rozbroili Austriaków, zajęli Odwach, zerwali austriackie herby i wywiesili polskie flagi. Po południu, w budynku magistratu Austriacy przekazali władzę w mieście i twierdzę w ręce pułkownika legionowego Bolesława Roi. Kraków stał się pierwszym z miast polskich, które zrzuciło obce panowanie.
     Z okazji 95. rocznicy Odzyskania Niepodległości, wszyscy aktualni Członkowie Ogólnopolskiego Klubu Filatelistycznego "Cracoviana" otrzymają drogą pocztową okolicznościowe kartki z datą 31.10.2013 r. Ilustracja na kartce jest reprodukcją rysunku z natury uczestnika wydarzeń tamtego dnia, artysty malarza Franciszka Turka zatytułowanego "Zajęcie Odwachu  w Krakowie".
  Kokardka biało-czerwona pod rysunkiem jest symboliczna i przypominać ma prace jakie wykonywały panie przygotowujące takie właśnie kokardki dla polskich żołnierzy. Kompozycję rysunku i kokardki na kartce przygotował artysta malarz Kazimierz Wiśniak. Cytat umieszczony na  kartce pochodzi z książki historyka, uczestnika wydarzeń, Klemensa Bąkowskiego, zatytułowanej  "Kronika Krakowa od 1918 do 1923" wydanej w 1925 roku.   


Administrator

Konkurs "Tadeusz Kościuszko i jego związki z Krakowem"

Mamy przyjemność poinformować o 3 Konkursie organizowanym przez Ogólnopolski Klub Filatelistyczny "Cracoviana", którego tematem jest "Tadeusz Kościuszko i jego związki z Krakowem".

 

 

Administrator

Krakowskich markolubów przechadzka po mieście cz.3

       Stojąc w Bramie Floriańskiej i patrząc na północ widzimy Barbakan, a patrząc na południe widzimy perspektywę ulicy Floriańskiej z górującymi wieżami Kościoła Najświętszej Marii Panny u jej zbiegu. Dzisiaj mamy otwarty widok na Barbakan, zwany do XIX wieku Rondlem. Do połowy XIX wieku widoku takiego nie było bowiem Brama Floriańska wraz z Barbakanem połączona była tzw. szyją, którą rozebrano w 1841 roku. Całość  stanowiła ważny zespół obronny miasta od strony północnej.
       Barbakan to  budowla w kształcie koła o średnicy 24,4 m, wykonana z cegły, której mury mają ponad 3 m grubości. Budowany był długo, od końca XIV wieku do połowy  XVI wieku, kiedy uzyskał właściwe znaczenie. Obrońcy  Barbakanu mieli  ponad 130 strzelnic rozmieszczonych  na różnych poziomach co uniemożliwiało piechocie podejście pod mury. Po wielkim pożarze miasta w 1850 roku Austriacy próbowali przenieść  do Barbakanu jatki rzeźnicze.  Na szczęście odstąpiono od tego na skutek protestów. Później  stał się obiektem zabytkowym służącym również do celów kulturalnych ( m. in. wystawy, prezentacja sztuk teatralnych). Skutecznie bronił miasta w czasie oblężeń w 1581 roku, 1658 i 1768. W tym ostatnim roku jednym z obrońców stał się, zapisany w historii mieszczanin, pasamonik Marcin Oracewicz, którego wyczyn opisany jest na tablicy wmurowanej w ścianę Barbakanu. (dla  Czytelników  pytanie, czym zasłużył się Oracewicz?)
       Barbakan ma bogata dokumentację filatelistyczną. Widok jego znalazł się  na znaczku  wydanym przez Pocztę Polską w 1987 roku (Fi 2955), również na FDC na której powtórzono rysunek budowli w części ilustracyjnej  koperty (fot. 1).

1
fot.1

       Podobnie jak to ma miejsce z Bramą Floriańska, wydanych zostało mnóstwo widokówek przedstawiających budowlę z różnych stron. Wybrane z nich które wykorzystywano do robienia kart maksimafilii (fot. 2). 

2fot.2

Barbakan jest częstym motywem stempli okolicznościowych. Na fot.3 stempel z okazji VI Zjazdu Klubu Zainteresowań Czerwony Krzyż, stosowany w urzędzie pocztowym Kraków 1 dnia 23 . V. 1971.

3

fot.3

Atrakcyjnie przedstawia się widok Barbakanu z lotu ptaka.  W takim ujęciu pokazana  jest  budowla na stemplu okolicznościowym  stosowanym w czasie trwania Dni Krakowa w dniach 14 – 22 . VI. 1969 roku. (fot.4) 

4

fot.4

       Najbardziej interesującym widokiem jest  jednak widok zespołu obronnego, czyli Barbakanu z Bramą Floriańską. W takim ujęciu wykorzystany został ten widok na znaku opłaty kartki pocztowej  (Cp Fi. 1036) wydanej  przez Pocztę Polską z okazji Światowej Wystawy Filatelistycznej  „Polska 93”, która miała miejsce w Poznaniu w dniach 7 – 16. 05. 1993 rok. (fot. 5). 

5
fot.5

Jeszcze inne ujęcie zespołu obronnego Krakowa  wykorzystano na  kartce okolicznościowej  wydanej w 1992 roku za zezwoleniem ZO PZF w Krakowie z okazji obchodów stulecia filatelistyki polskiej . W części ilustracyjnej kartki wykorzystano rysunek  Jana Nepomucena Głowackiego wykonany ok. 1830 roku  „Barbakan i Brama Floriańska, targ na Kleparzu” (fot. 6).

6

fot.6

Zestaw  budowli:  Brama Floriańska i Barbakan wykorzystany został przez projektowaniu stempli okolicznościowych.  Na fot. 7 pokazany rysunek zespołu zaprojektowany z okazji Dnia Łącznościowca i stosowany w Urzędzie Pocztowym, Kraków 1 w dniu 18. X. 1965 roku.
 7

fot.7

       Rysunek tego samego zespołu, jedynie pokazanego  z innej strony z  uzupełnieniem  rysunku o konnego poczmistrza  został wykorzystany przez projektanta okolicznościowego stempla  stosowanego z okazji  Ogólnopolskiej Konferencji Odsyłkowej w Urzędzie Pocztowym Kraków 2,  w dniu 28. 02. 1984 roku (fot. 8).

8
fot.8

       Na (fot.9) znaczek Generalnej Gubernii z widokiem Barbakanu wydany w 1941 roku.

9
fot.9

Obchodząc Barbakan od strony północnej znajdziemy się na ulicy Basztowej z otwartym widokiem na plac zwany dzisiaj Placem Matejki. W XIV wieku  przed Barbakanem rozciągało się nowe miasto założone w 1366 roku przez Kazimierza Wielkiego zwane Florencja. Miasto dopiero w XV weku przyjęło nazwę Kleparz, który w 1792 roku został włączony do Krakowa.  O tym co ciekawego  w tej części Krakowa  i co na znakach pocztowych w następnej  części  przechadzki.

OKF „Cracoviana”

                                                                                 Jerzy Duda

Krakowskich markolubów przechadzka po mieście - odpowiedź Czytelnika.

      Autorzy "Krakowskich markolubów przechadzki po mieście" z najwyższym uznaniem przyjmują odpowiedź pana Piotra Malca, który jako pierwszy odpowiedział na nasze pytanie, a także uzupełnił część ilustracyjną tekstu o pominięte walory z okresu okupacji niemieckiej. Dziękujemy bardzo za włączenie się do tworzenia filatelistycznego przewodnika po Krakowie. O nagrodzie, chcociaż o niej nie było mowy, pomyślimy.
      Uzupełniamy tekst pierwszej przechadzki o znaczek Generalnej Gubernii z widokiem Bramy Floriańskiej (fot.1), a także tekst o panoramach Krakowa o dwa znaczki wydane w 1941 roku i w lastach 1943/44 (fot.2), na których znalazł się ten sam fragment panoramy Krakowa - z widokiem Wawelu - z Kroniki Świata Hartmanna Schedla z 1493 roku.

skan849 fot.1

skan850 fot.2

Poniżej zamieszczamy odpowiedź naszego Czytelnika:

       Przeczytałem z zainteresowaniem dwie pierwsze części proponowanej przez Ogólnopolski Klub Filatelistyczny Cracoviana przechadzki po Krakowie ilustrowanej znakami pocztowymi. To ciekawy pomysł, warty zainteresowania młodych miłośników Krakowa. Przypuszczam, że kolejne odcinki będą równie atrakcyjne. Postaram się zainteresować propozycją Klubu, swoich młodszych kolegów.
       Ponieważ autorzy „przechadzki” postawili pytanie o lokalizację tablicy upamiętniającej obronę murów, Bramy Floriańskiej i baszt przed zburzeniem przez Feliksa Radwańskiego postanowiłem odpowiedzieć na pytanie. Stosowna tablica umieszczona jest na murze od strony zabudowy w odległości ok. 20 metrów od ulicy Szpitalnej. Aktualnie zasłaniana jest przez rozłożone parasole kawiarni Stare Mury.
       Na tablicy jest następujący napis /w górnej części słabo widoczny/

TE MURY OBRONNE MIASTA Z CZTEREMA BASZTAMI
I BARBAKANEM
OCHRONIŁ W R. 1817 PRZED ZBURZENIEM
FELIKS RADWAŃSKI
B. PROFESOR SZKOŁY GŁÓWNEJ KORONNEJ
SENATOR RZECZYPOSPOLITEJ KRAKOWSKIEJ
W LATACH 1816 – 1826 BRAŁ GORLIWY UDZIAŁ
W PRACACH NAD UPIĘKSZANIEM KRAKOWA
I POŁOŻENIU PODWALIN POD PLANTACJĘ
W SETNĄ ROCZNICĘ ŚMIERCI D. 23 MARCA 1926
MIASTO KRAKÓW
TEN ZNAK PAMIĘCI I WDZIĘCZNOŚCI POŁOŻYŁO

       Mam również jedna uwagę, a mianowicie w materiale ilustracyjnym dotyczącym Bramy Floriańskiej brakuje znaczka z okresu drugiej wojny światowej. Przedstawia on fragment murów obronnych wraz z Brama Floriańską. Jest to znaczek wydany przez pocztę Generalnej Guberni. Zamieszczam skan tego znaczka. Wydaje mi się również, że w jednej z serii wydanej w czasie wojny był fragment jakiejś panoramy Krakowa. Ale znaczka tego nie mam. Warto sprawdzić.
Pozdrawiam pomysłodawców i realizatorów „przechadzki po Krakowie”.

Z poważaniem
Piotr Malec

Krakowskich markolubów przechadzka po mieście cz.2

      Z krakowskich dworców czyli Dworca Głównego kolejowego i Dworca Autobusowego  każdy szanujący się markolub udaje się na plac zwany  dawniej dworcowym. Dzisiaj plac nazwany jest imieniem Jana Nowaka – Jeziorańskiego, słynnego kuriera z Warszawy, który w latach 1951 – 1976 kierował Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa. Na obrzeżach tego placu znajduje się  interesująca  wolnostojąca budowla, która znana jest pod nazwą Pałac Wołodkowiczów. I rzeczywiście  pałac ma długą i ciekawą historię. Najpierw był piętrową willą w ogrodzie, której właścicielem był od 1829 roku Florian  Straszewski. Kolejnym właścicielem był Maciej Józef Brodowicz, lekarz, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Willa była luksusowo wyposażona m.in. w centralne ogrzewanie, obicia  wiedeńskie (tapety), stiukowe plafony i rozety. Kolejnym właścicielem był Paweł Moszyński, który przebudował willę podmiejską na okazałą siedzibę na wzór szlacheckich dworów. W 1884 roku, kolejny właściciel, W. Wołodkowicz  powiększył i przebudował pałac. W pałacu bywał m. in. Henryk Sienkiewicz ożeniony z Wołodkiewiczówną.
      Pałac trzeba  obejrzeć z zewnątrz, a nawet zalecane jest, dla każdego młodego czy starszego  markoluba, obejrzenie wnętrza. Nie będzie to trudne, bowiem w dawnym Pałacu mieści się obecnie … Urząd Pocztowy, Kraków 53.  Przed 1995 roku w pałacu mieścił się Okręgowy Urząd Przewozu Poczty przeniesiony w grudniu 1995 roku do nowo wybudowanych obiektów w Płaszowie. Dzisiejszy Urząd Pocztowy ma okienka czynne całą dobę.
      W listopadzie 1995 roku wydana została kartka pocztowa o numerze Cp1108 - według numeracji polskiego katalogu „Polskich znaków pocztowych „ Fischera” tom II - na której to ilustracja przedstawia fragment wejścia do pałacu Wołodkowiczów, a w tle fragment nowego budynku Przewozu Poczty w Krakowie. (fot. 1).

1fot.1

      W tym samym miesiącu wydana została również, przez Dyrekcje Okręgu Poczty w Krakowie, kartka okolicznościowa z okazji uroczystego otwarcia nowego obiektu Urzędu Przewozu Poczty, na której, w części  ilustracyjnej, pokazany jest  rysunek  Pałacu  Wołodkowiczów. Stosowano również  w dniu 16.12.1995 roku okolicznościowy stempel (fot. 2).

2fot.2

            Łatwo na ilustracji tej drugiej kartki dojrzeć za pałacem rysunek fragment murów obronnych Krakowa. Jest to jednak rysunek fantazyjny. Ale po wizycie w Pałacu w ich stronę kierujemy nasze kroki. Za kilka minut znajdziemy się przy zachowanym fragmencie dawnych murów obronnych miasta z basztami i bramą. Pierwsza baszta to Baszta Pasamoników, dalej to najsłynniejsza w Krakowie, Brama Floriańska, następnie Baszta Stolarska i Powroźnicza oraz Baszta Ciesielska. Ten zachowany fragment murów, które powstawały od XIII wieku wraz z sąsiadującym z nim Barbakanem, zwanym do XIX wieku Rondlem, stanowią jeden z najciekawszych zespołów średniowiecznej sztuki fortyfikacyjnej. Mury z basztami i Bramą Floriańską stanowią również wdzięczny temat znaków pocztowych. Do nich należą przede wszystkim kartka pocztowa wydana z okazji Międzynarodowego Roku Turystyki w 1967 roku, projektowana przez wybitnego grafika, malarza, bibliofila i projektanta znaków pocztowych profesora Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Witolda Chomicza. Kartka, Cp nr 363, ma na znaku opłaty widok murów od strony północnej z  rysunkami  Barbakanu na pierwszym planie , Bramy Floriańskiej, i baszt, a w tle z widoki kościołów i Zamku Królewskiego (fot.3).

3fot.3

            Widoki zachowanych murów Starego Krakowa są również tematem okolicznościowych stempli. Przykładów tych stempli jest sporo wobec czego podam tylko wybrane. Do najciekawszych zaliczam stempel stosowany w czasie obrad XIII Okręgowej Konferencji Sprawozdawczo – Wyborczej Związku Zawodowego Pracowników Łączności w dniu 20.10.1960 roku. Na fot.4  stempel odbity na kartce pocztowej wydanej w 1968 roku z okazji 50 lat ZZPŁ. Na bardzo ładnie odbitym stemplu widać rysunek murów i Barbakanu na tle nowoczesnej  (bo wysokiej) zabudowy Krakowa. Podobnie ujęte mury w rysunku stempla znalazły się na ładnym, ciekawie skomponowanym graficznie stemplu wykonanym z okazji XX. Krajowego Zjazdu Komunikacji Miejskiej stosowanym w dniu 20. 09. 1984.

4fot.4

            Na fot. 5 okolicznościowa, ilustrowana koperta  wydana z okazji Zjazdu ofrankowana znaczkiem Fi 2699 z błędnie pokazanym planem Krakowa z 1703 roku autorstwa Stanisława Buchowskiego (na znaczku błąd w nazwisku) oraz odbitym stemplem z widokiem murów w dolnej partii stempla.

5fot.5

            Inaczej potraktował autor widok murów na stemplu wykonanym z okazji 75 lecia Filatelistyki Polskiej,  jubileuszu obchodzonego w Krakowie w 1968 roku. Na stemplu (fot. 6)  widok murów i Bramy floriańskiej jest od strony ul. Floriańskie czyli od południa. Dlatego na pierwszym planie  są mury, a w tle widoczne są wieżyczki Barbakanu.

6fot.6

            Na kolejnym stemplu prezentowanym na fot.7, zarówno Brama Floriańska jak i Barbakan potraktowane zostały schematycznie  z dodatkiem dużej litery K z koroną  jako symbolu Krakowa. Można się dopatrywać w kompozycji tego stempla pewnej wyśmiewanej cechy Krakowian, bowiem stempel był stosowany 28.09.1971 roku z okazji Ogólnopolskiej Inauguracji Miesiąca Oszczędności. A istnieje przekonanie, że Krakus to „centuś”. 

7fot.7

            Brama Floriańska i Barbakan znalazły się na znaczkach pocztowych i na FDC.  Znaczek z Bramą Floriańską wydany został przez Pocztę Polską w 1988 roku, a FDC ma datę 08.03.1988 rok (fot. 8). Ilustracją znajdującą się na  kopercie przedstawia  rysunek płaskorzeźby umieszczonej od strony ulicy Floriańskiej z postacią św. Floriana. Od strony Barbakanu na Bramie Floriańskiej widoczny jest orzeł piastowski wykonany przez Zygmunta Langmana według projektu Jana Matejki. Miłośnicy Krakowa powinni zapamiętać sentencje znajdującą się wewnątrz Bramy:

„Orzeł w Krakowskiej Bramie pod trzema wieżami
Rozciągnionemi Gości przyimuje skrzydłami
Patrzy iednak z pilnością, gdy Bram waszych strzeże
Kogo puścić do Miasta, kogo wziąć do Wieże”

8fot.8

            Widoki Bramy Floriańskiej znajdują się na niezliczonej liczbie widokówek, które niekiedy wykorzystywane były do tzw. maksimafilii. Przykład takiej widokówki z wykorzystaniem znaczka pocztowego i stempla pierwszego dnia obiegu pokazuje fot.9. 

9fot.9

            Pod Bramą trzeba się chwilę zatrzymać i wsłuchać się w jej historię, a oczy  nacieszyć  wystawą  prac malarskich o przeróżnej tematyce prezentowanych na murze, pod gołym niebem. Historia Bramy  sięga roku ok. 1300. Bronił jej cech kuśnierzy. Służyła w czasie pokoju do różnych celów także jako np. spichlerz. Na początku XIX wieku groziło jej zburzenie  w okresie niszczenia murów, który to okres został nazwany „okresem burzymurków”. Przed zburzeniem uratował Bramę z fragmentem murów prof. Feliks Radwański senior, o czym przypomina wmurowana tablica (pytanie dla naszych Czytelników - gdzie znajduje się wspomniana  tablica?). Kolejna propozycja zburzenia Bramy pojawiła się w 1900 roku, kiedy okazało się, że wagonik projektowanej linii tramwaju elektrycznego nie mieści się w Bramie. Na szczęście znaleziono wyjście i Brama ostała się i służy dzisiaj za schronienie obrazu Matki Bożej Piaskowej, skarbonki dla ubogich i czasami ulicznym grajkom.
          Z Bramy powędrujemy do Barbakanu i w stronę Florencji, ale o nich to w następnym odcinku naszej przechadzki.

OKF „Cracoviana”

                                                                                 Jerzy Duda