Krakowskich markolubów przechadzka po mieście

           Zanim rozpoczniemy wędrówkę po Krakowie, ilustrowaną znakami pocztowymi, pragniemy przypomnieć kilka, najważniejszych, powszechnie znanych, ale wartych zapamiętania, informacji o  dawnym Krakowie, z  okresu jego świetności oraz pokazać najdawniejsze widoki miasta, które utrwaliły się  w świadomości Polaków i innych nacji.                                              

*****

            W dniu 5 czerwca 1257 roku książę Bolesław V Wstydliwy wydał dla Krakowa przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim dający podstawę do rozbudowy i  rozwoju  miasta. Dogodne warunki sprawiły, że  w krótkim czasie rosło jego znaczenie polityczne i gospodarcze w Europie. Już za czasów Kazimierza I Odnowiciela Kraków stał się siedzibą władcy, pozostawał później najważniejszą siedzibą monarszą, stolicą  dzielnicy senioralnej, a koronacja Władysława I Łokietka w 1320 roku w Katedrze Wawelskiej utrwaliła stołeczność Krakowa. Zatarg króla Bolesława II Szczodrego (1102–1138) z biskupem krakowskim Stanisławem, zakończony męczeńską śmiercią biskupa, odbił się echem w Europie. Późniejsza kanonizacja biskupa Stanisława (1253) i sprowadzenie relikwii św. Floriana, wpłynęła znacząco na wzrost znaczenia  Krakowa jako ośrodka kultu religijnego. Założenie uniwersytetu w1364 roku – drugiego po uniwersytecie w Pradze – w Europie środkowej i zjazd europejskich monarchów w tym samym roku rozsławiło Kraków, którego władze nawiązywały żywe kontakty ze znaczącymi ośrodkami i miastami w Europie. W Krakowie powstał w 1473 roku pierwszy polski druk, a w następnych latach  Kraków stał się  największym ośrodkiem wydawniczym z trzema dużymi oficynami i szeregiem mniejszych. Rozwijała się sztuka, architektura, budownictwo szczególnie w czasach Zygmunta I, który rezydował głównie na Wawelu. W Krakowie bywali  europejscy władcy, ludzie kultury ze znanymi w Europie humanistami: niemieckim Konradem Celtisem i włoskim Kallimachem, wybitni artyści w tym Wit Stwosz. W Akademii Krakowskiej studiowali m.in.: Mikołaj Kopernik, Paweł Włodkowic.

****

            Najstarszy widok  Krakowa jest zamieszczony na dwóch stronach  Księgi  kronik, zwanej popularnie  Kroniką świata, wydanej przez A. Kobergera w Norymberdze w 1493 roku autorstwa Hartmanna Schedla. Jest to barwny drzeworyt stanowiący połączenie widoku portretowego z fantastycznym. Drzeworyt ten powstał prawdopodobnie na podstawie obszernego opisu, a nawet rysunku przygotowanego przez Konrada Celtisa.
           Reprodukcja fragmentu tego drzeworytu została wykorzystana do projektu znaczka wydanego przez Pocztę Polską w 1981 roku w serii „Polskie miasta na starych rycinach”(fot. 1). Na znaczku pokazany jest jedynie fragment górnej części drzeworytu przedstawiający niewielką część Zamku Królewskiego. Kolor zielony znaczka nie ma nic wspólnego z kolorem drzeworytu. Wydano także kopertę FDC ilustrowaną również opisanym fragmentem (fot. 2).

fot1 fot.1     fot2fot.2

Na reprodukcję pełnego drzeworytu trzeba było czekać do 1991 roku. W tym właśnie roku organizowane było w Krakowie Sympozjum  KBWE  (Komitetu Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie) w sprawie Ochrony Wspólnego Europejskiego Dziedzictwa Kulturalnego. Z tej okazji Poczta Polska emitowała znaczek, nie przynoszący jej chwały, z wizerunkiem stylizowanej litery K z koroną, będącej   monogramem króla Kazimierza Wielkiego. Nie jest to herb Krakowa ale fragment drzwi głównych kościoła Archikatedralnego na Wawelu. Z okazji Sympozjum miała miejsce wystawa filatelistyczna w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa pt. Dzieje Poczty w Krakowie. Stosowano okolicznościowy stempel z okazji wystawy, a także okolicznościowy stempel z okazji sympozjum. Dodatkowo wydano karnet, w trzech językach, ozdobiony reprodukcją drzeworytu zamieszczonego w „Kronice Świata” Hartmanna Schedla (fot.3). Po raz kolejny wykorzystano reprodukcję tego drzeworytu, również do wykonania karnetu z okazji przyznania Krakowowi zaszczytnego tytułu „Europejskiego Miasta Kultury” w 2000 r. (fot. 4).

fot3fot.3 fot4fot.4

Najpiękniejszym i mistrzowsko wykonanym widokiem Krakowa, na podstawie wspomnianego drzeworytu, jest bloczek wydany przez Pocztę Polską w 2000 roku z okazji przyznania tytułu Europejskiego Miasta Kultury. Rytowany przez najsłynniejszego polskiego projektanta i grawera znaczków pocztowych, nieżyjącego już, Czesława Słanie, bloczek w wersji ząbkowanej i nieząbkowanej (fot. 5-1 i 5-2) jest najwspanialszym „ambasadorem” Krakowa w kolekcjonerstwie zwanym filatelistyka. Strona karnetu z bloczkiem, okolicznościowym stemplem i autografem  Czesława Słani pokazana jest na (fot. 5).  

fot5 1fot.5-1  fot5 2fot.5-2

fot5fot.5

W latach 1603–1605 powstał, rysowany z natury widok Krakowa, zamieszczony w księdze Civitas orbis terrarum wydanej w Kolonii przez G. Brauna i F. Hogenberga. To bardzo bogaty w informacje rysunek na którym poza panoramą miasta przedstawiony został widok około 200–osobowego orszaku króla Zygmunta III Wazy udającego się z Wawelu do Łobzowa. Fragment tego rysunku z panoramą miasta – był inspiracją do wykonania rysunku zamieszczonego  na  ilustrowanej kopercie z numizmatem, wydanej przez Pocztę Polską z okazji 750 rocznicy lokacji Krakowa (fot.6).  Na rysunku widać napis „Cracovia Metropolis Regni Polonia”. Nad zamkiem zaś tarczę zwieńczoną królewską koroną i okoloną łańcuchem Orderu Złotego Runa, nadanego Zygmuntowi III w 1600 roku.

fot6fot.6  

fot6 1fot.6-1

Najwspanialszy i największy widok Krakowa wykonany został przez szwajcarskiego sztycharza  Mateusza Meriana na zlecenie amsterdamskiego wydawcy J. Hondiusa II w 1619 roku. Merian wykonał  miedziorytową kopię panoramy miasta od północnego – zachodu, wykorzystując wspomnianą wcześniej  wedutę. Rysunek ma dwa metry długości i wydany został jako druk ulotny w czterech częściach. Nad rysunkiem umieszczony został napis po łacinie, który jest najczęściej cytowanym zdaniem dotyczącym  Krakowa, a mianowicie „Cracovia, totius Polonia urbs celeberrima atque amplissima regia atque academia insigni” – co znaczy: Kraków, miasto całej Polski najsłynniejsze i największe, wyróżniające się królewską siedzibą i Akademią. 
           Fragmenty tego widoku zostały wykorzystane na znaku opłaty kartki pocztowej wydanej przez Pocztę Polska w 1975 roku (znak opłaty z prawej strony) (fot.7), a także jako tło na dwóch blokach wydanych w 2008 roku z okazji 450 lecia Poczty Polskiej. 

fot7fot.7  

fot7 1fot.7-1

           Na (fot. 8) wykorzystany został w tle portretów m.in. twórców Poczty Polskiej fragment rysunku przedstawiający zamek królewski, a na (fot. 9) obszerniejszy fragment rysunku w tle za krakowskim kurierem konnym.

fot8fot.8

fot9fot.9

Dla wyjątkowo spostrzegawczych mamy jeszcze jedną informację. Na kartce pocztowej wydanej przez Pocztę Polską w 1983 roku z okazji 90 – lecia ruchu filatelistycznego w Polsce  zaprezentowano część okładki pierwszego polskiego czasopisma wydawanego w Krakowie pt. Polski filatelista. Winieta tego czasopisma przedstawiała fragment panoramy miasta Krakowa  z roku 1581 (fot. 10). Jako ciekawostkę podaje się, że jest to jeden z 3 widoków zamieszczonych w książkach, które wydrukowano w Krakowie. Pokazany na fot. 10 pochodzi  z  tomu Konstytucji, statutów, i przywilejów na  sejmach koronnych uchwalonych.

fot10fot.10

           Kolekcjonerom przypominamy, że wspomniany wcześniej widok Krakowa portretowy z 1581 roku, znalazł sie także na kartce pocztowej wydanej przez Pocztę Polską w 1970 roku z okazji międzynarodowej wystawy filatelistycznej odbywającej sie w Krakowie pt. "Lenin i jego idee" (fot. 11). Ten sam widok wykorzystany został do wykonania zaproszenia na wystawę filatelistyczna "Kraków 71" z okazji 20- lecia Koła im. Stanisława Miksteina.

fot11fot.11

Nie wykorzystano dotychczas na znakach pocztowych: widoku Krakowa z 1617 wykonanego przez E. van der Rye, panoram Krakowa z XVII wieku i XVIII, szczególnie panoramy wykonanej według rysunku F. B. Wernera . 

c d n . 

OKF „Cracoviana”

                                                                                 Jerzy Duda

KRAKÓW – w zbiorach znaków pocztowych

/w odpowiedzi na pytania młodych  miłośników miasta, a zarazem sympatyków Klubu Cracoviana/

Część  I

            Wielką  przyjemność  sprawiają nam  miłośnicy miasta, zarówno Krakowianie jak i mieszkańcy innych  miast i regionów Polski, którzy nie będąc jeszcze filatelistami ani członkami Klubu, zadają pytania i biorą udział w dyskusjach na temat zbiorów znaków pocztowych  zaliczonych do cracovianów.  Dyskusja jest tym ważniejsza, że temat, chociaż nie nowy, jest w dalszym ciągu otwarty, rozwojowy i  wywołuje emocjonalne reakcje  wśród  dyskutantów o dłuższym stażu filatelistycznym. Dyskusja ma swoją wagę wobec  hasła rzuconego przez nasz Klub –„Kraków – filatelistów obowiązek”, a także  wobec  próby zmian  w zasadach finansowania  działań  ratunkowych  krakowskich zabytków  poprzez   Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa.

            Kolekcjonowanie znaków pocztowych  o motywach krakowskich, to także jedna z form  zdobywania wiedzy o krakowskich zabytkach i  sposób na poszerzanie  kręgu  miłośników miasta mających wpływ na  ratowanie jego zabytków.

             Pisząc,  Kraków na znakach pocztowych,  rozumiemy przez to, znaki pocztowe, na których prezentowane są widoki miasta,  jego budowle lub ich fragmenty, detale architektoniczne, wydarzenia historyczne, postacie i wizerunki ludzi związanych z Krakowem, symbole, herby, przyroda, pomniki,  dawne i współczesne życie miasta (np. uroczystości,  festiwale, pochody, procesje,  manifestacje patriotyczne, jubileusze), place, ciekawe miejsca, sztuka Krakowa, historia poczty i obiektów pocztowych  i inne elementy zarówno materialne jak i duchowe.

          Tematyka  krakowska  przedstawiana była  dotychczas na:

1/. znaczkach pocztowych oraz kopertach FDC ( Pierwszy Dzień Obiegu),

2/ na całostkach (do których należą  kartki pocztowe i koperty pocztowe czyli wydawnictwa poczty z wydrukowanym  znaczkiem pocztowym),

3/ stemplach, kasownikach  i  datownikach  oraz

4/ na całościach pocztowych.          

                        Najbardziej ogólna informacja na temat  znaków pocztowych  związanych czy dotyczących Krakowa, wydawanych przez Pocztę Polską,   znajduje się  na  stronie internetowej  Klubu w zakładce „artykuły” gdzie można znaleźć  czteroczęściowy  artykuł  pt. „Jak markami i znakami Kraków promowano”.

            Przypomnieć  wypada  w tym miejscu, że  na  znaczkach pocztowych  wydanych przez Pocztę Polska  przedstawiono m. in.:

a/  widoki Wawelu z jego budowlami, pomnikiem, płytami nagrobnymi, wizerunki głów

     wawelskich,  motywy z arrasów, a nawet  reprodukcję  średniowiecznego sztychu

     przedstawiającego  Kraków z Wawelem.

b/  widoki i wnętrze kościoła Mariackiego oraz widok ołtarza Wita Stwosza, również

       widoki Kościoła Dominikanów, św. Andrzeja, Sanktuarium Bożego Miłosierdzia .

c/    widoki Rynku Krakowskiego i jego zabudowy

d/    widoki Bramy Floriańskiej  i Barbakanu,

e/    widoki Pomnika Grunwaldzkiego, dziedzińca Collegium Maius ,

f/     widoki zabytkowych portali budynków,  

g/     widoki obiektów przemysłowych i inżynierskich (w tym Nowej Huty)

h/    widok budynku krakowskiej poczty  z końca XIX wieku

            Na znaczkach pojawiały się również: herb miasta, widoki zestawu obiektów zabytkowych  na jednym  z bloczków, kopia dawnego planu Krakowa,  Lajkonik, a także wizerunki osób znaczących w dziejach naszego miasta, rodowitych Krakowian i związanych z Krakowem przez wiele lat. Są to znaczki z wizerunkami m.in.

a/  bł. Jana Pawła II,  prezentowane  wielokrotnie

b/  królów i królowych Polski

c/  noblistów; Wisławy Szymborskiej i  Czesława Miłosza

d/  ludzi teatru, sztuki, malarzy wraz z  reprodukcjami ich  dzieł, także lekarzy

     z Józefem Dietlem b. prezydentem Krakowa, naukowców  i  polityków

e/  poetów i  świętych

f/ twórców i współtwórców poczty polskiej

g/  projektantów i  rytowników znaczków pocztowych w tym  przede wszystkim Czesława Słani

               Znaczki pocztowe wydawane były z okazji   jubileuszu Krakowa , Uniwersytetu Jagiellońskiego i jego wydziałów ( przypomnienie  jubileuszu 600 lecia UJ  jest na naszej stronie internetowej w zakładce „artykuły”),  teatrów ;w tym m. in. Teatru im. Juliusza Słowackiego, „Groteska”  oraz  jubileuszy wielu innych organizacji .

            To tylko wybrane  „tematy krakowskie”, które pojawiały się na znaczkach wydawanych przez Pocztę Polską, także wydawanych  w okresie okupacji niemieckiej w  Generalnym Gubernatorstwie. Znaczki pocztowe wydawane były w wielomilionowych nakładach  i zdecydowaną większość z nich  można bez trudu  nabyć różnymi metodami od zakupu w sklepie filatelistycznym do  bezpłatnego  pozyskania znaczków  od członków rodziny  parających się dawniej   „zbieraniem znaczków”. 

 Dla przypomnienia, a zarazem zachęcenia  naszych młodych przyjaciół  do  wykorzystania znaczków pocztowych w przygotowywaniu się np. do;

 - lekcji historii,

 - pogłębienia wiedzy o swoim  ukochanym mieście

 - konkursu wiedzy o Krakowie i jego wybranych  obiektach,

 - udziału w akcji „Zdobywamy odznakę przyjaciela Krakowa”,

 - a może nawet do zdawania egzaminu  na przewodnika po Krakowie

prezentujemy ciekawsze wybrane znaczki pocztowe o tematyce krakowskiej.

            Ogólnopolski Klub Filatelistyczny ‘Cracoviana”  zwraca się do młodych adeptów  filatelistyki, do  młodych  miłośników Krakowa  i miłośników znaczków pocztowych  o przysyłanie  na adres  pocztowy lub emailowy naszego Klubu,   swoich  „spotkań z  Krakowem i  krakowskimi  znaczkami”. Chętnie będziemy prezentować  otrzymane materiały   na naszej  stronie  internetowej. Jeśli  nasza propozycja spodoba się młodym miłośnikom znaczków i podczas np. wakacyjnego pobytu w Krakowie   napiszą  do nas  będziemy starali się najciekawsze  materiały  prezentować na stronie internetowej i nagradzać je walorami filatelistycznymi.

                                                                          OKF „Cracoviana”

                                                                                 Jerzy Duda

Najtrudniejsza lekcja z cyklu „pół godziny filatelistyki w szkole”

           W ramach  cyklu  zajęć pod tytułem „pól godziny filatelistyki w szkole”  w dniu  22 kwietnia  2013  roku  przeprowadzone  zostały  dwie lekcje  w klasie  IV b ( wychowawczyni mgr Lidia Florek) oraz V c  (wychowawczyni mgr Janina   Pieczątkowska)  Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I Stopnia im. Ignacego Paderewskiego w Krakowie. Lekcja przeprowadzona  w klasie IV b, już  piąta z  prowadzonego cyklu, zaliczana była do najtrudniejszych bowiem dotyczyła spraw związanych z  „całościami”. Natomiast lekcja  w klasie V c, pierwsza  z  podanego cyklu,  wprowadzała uczniów  w  podstawowe  zagadnienia dotyczące znaczka pocztowego i  potraktowana została jako zapowiedź  przygotowywanej  na czerwiec „zabawy ze znaczkami”.

            Lekcja w klasie IV b prowadzona była, tradycyjnie,   przez  p. Jerzego Dudę, który  zaprezentował  i omówił  cały szereg przykładów  tzw. całości , które  stanowią jeden z najciekawszych, chociaż najtrudniejszych działów  filatelistyki.  Koperty, na których znajdują się znaczki pocztowe, nalepki, naklejki, odręczne adnotacje, stemple pocztowe  zawierają cały szereg informacji, które trzeba odkrywać niekiedy metodą detektywistyczną. Pośród prezentowanych  „całości”  znalazło się wiele ich rodzajów i typów o których  interesująco  opowiadał  prowadzący lekcję. Zachęcał  również uczniów i uczennice do  właściwego traktowania  kopert  z korespondencji, która otrzymują  Rodzice czy  w ogóle  członkowie Rodziny ,  bowiem wśród kopert mogą znaleźć się różne ciekawostki. Zaapelował również, aby w ramach lekcji „pół  godziny filatelistyki w szkole”  uczniowie  mogli  zaprezentować koperty z korespondencji własnej lub rodzinnej , które  ich zainteresowały.

            Lekcja  w klasie IV b  miała również charakter informacyjny dotyczący  aktualnych spraw związanych z  usługami wprowadzonymi przez Pocztę Polska SA. Uczniowie i uczennice  zostali poinformowani o nowości  czyli wprowadzeniu tzw. znaczków  kategoryzowanych. O tych znaczkach i ich  wykorzystywaniu  mówiła  p. Sabina Głogowska ,kierowniczka  Regionalnego  Oddziału   Handlu i Filatelistyki w Krakowie, z którą  od dawna współpracuje Małopolski Okręg  PZF, Klub „Cracoviana” oraz  Szkoła Muzyczna. Uczniowie z zainteresowaniem  wysłuchali ciekawej prelekcji,  w której p. Sabina Głogowska  wykorzystała materiały informacyjne i poglądowe udostępnione przez Pocztę  w postaci plakatu i  ulotki informacyjnej.

            Lekcja w klasie V c  była prowadzona przez  Jerzego Dudę z wykorzystaniem  techniki multimedialnej. Podstawowa część lekcji przeznaczona była na  informację o znaczku pocztowym i jego treści. Lekcja prowadzona była  interesująco  ze znacznym zaangażowaniem uczniów, z których  część  ma  kontakt ze znaczkami  i kolekcjonowaniem znaczków, gdyż  wśród  członków  ich Rodzin są filateliści. Również  podczas  lekcji w klasie V c  przekazana została uczniom informacja o wprowadzonych  znaczkach kategoryzowanych  oraz omówiony sposób wykorzystywania ich. Informacje te przekazał prowadzący  lekcje Jerzy Duda.

     

                            

Lidia  Florek
wychowawczyni klasy IV b

Janina Pieczątkowska
wychowawczyni klasy  V c

Jerzy Duda
Klub „Cracoviana”

Znaczek personalizowany

Poniżej prezentuję znaczek personalizowany z przywieszką Klubu Cracoviana. Wszystkich chętnych do jego nabycia proszę o kontakt z Zarządem Klubu.

 

 

Administrator

Kolejna lekcja z cyklu „Pół godziny filatelistyki w szkole”

- w klasie IV b  Państwowej  Ogólnokształcącej Szkole Muzycznej  I Stopnia  imienia Ignacego Paderewskiego  w Krakowie.                          

            W  drugiej połowie  roku szkolnego  2012/ 2013  czyli od lutego – czerwca 2013 roku Klub Cracoviana wspólnie z  Dyrekcją Szkoły  przewidział  jeszcze  trzy spotkania z cyklu  „Pół godziny filatelistyki w szkole” z  uczniami klasy IV b  z możliwością  zorganizowania  dodatkowego spotkania z  klasą V.

            W dniu 25 lutego, na pierwszej lekcji  wychowawczej  zorganizowane zostało kolejne  spotkanie  uczniów z  dr. Jerzym Dudą, który  prowadził zajęcia na  temat: Filatelistyka to nie tylko znaczki pocztowe. O kopertach i  kartkach  pocztowych. W programie  spotkania  znalazły się  informacje na temat  dziejów koperty, jej   rodzajów i zastosowania, a także produkcji zarówno ręcznej jak i przy użyciu maszyn. Druga część lekcji  poświęcona była kartce pocztowej, jej historii, rodzajom w ujęciu historycznym oraz współczesnej  ofercie Poczty Polskiej w  zakresie kartek pocztowych.

            Uczniowie mieli okazję obejrzeć różne rodzaje,  typy kopert, ich  wielkości, zapoznać się z charakterystyką kopert  i ich elementami, poznać szablony wybranych rodzajów kopert służące do ich ręcznej produkcji. Prowadzący lekcję  zaprezentował  również  bogatą  kolekcję kartek pocztowych od  najstarszych do współcześnie wydawanych z opisem ich  treści  graficznej. 

            Uczniowie  brali czynny udział w lekcji prezentując np.  sposoby otwierania kopert (od powszechnie stosowanego rozrywania kopert i ich niszczenia do  starannego otwierania przy użyciu nożyczek lub nożyków do otwierania), a także odpowiadając na pytania i włączając się  do dyskusji.

            W lekcji uczestniczyły, po raz kolejny, przedstawicielki  Poczty Polskiej SA, Regionalnego Działu Filatelistyki i Handlu w osobach pp. Sabiny Głogowskiej i Edyty  Wesołowskiej. Dzięki inicjatywie obu Pań i przychylnej decyzji Poczty Polskiej wszyscy uczniowie otrzymali, w nagrodę za właściwe odpowiedzi na pytania przygotowane przez prowadzącego, arkusiki  wydane przez Pocztę Polska z okazji XXVIII Olimpiady  w Atenach w 2004 roku. Dzieci z aplauzem przyjęły podarunek, który bardzo się podobał i stanowił świetną pamiątkę z kolejnej lekcji „Pół godziny filatelistyki w szkole”.

            Kolejna lekcja z tego cyklu, także na prośbę  moją i wszystkich uczniów, odbędzie się w końcu marca, a jej roboczy tytuł będzie brzmiał „Znaczki na kopertach, także „całości" i co z nich  wynika”. 

            Załączone fotografie niech świadczą o zadowoleniu i radości uczniów, jakie  sprawiają im lekcje o filatelistyce.

   

 Lidia Florek 
Wychowawczyni klasy IV b